Tekst i zdjecia: Małgorzata Stachowiak, Lidia Daroszewska

Od 16 listopada na terenie RDLP w Poznaniu i Zielonej Górze rozpoczęto jesienne poszukiwania szkodników pierwotnych sosny. Jest to jedna z najważniejszych czynności prognostycznych wykonywanych zgodnie z zapisami w  Instrukcji Ochrony Lasu, któa pozwala wstępnie określić zagrożenie dla drzewostanów sosnowych na rok następny od następujących gatunków owadów:

1. Barczatka sosnówka
2. Boreczniki
3. Strzygonia choinówka
4. Poproch cetyniak
5. Osnuja gwiaździsta
6. Zawisak borowiec

Owady te późną jesienią schodzą do ścioły oraz gleby i tam zimują.

Aby poprawnie wykonać jesienne poszukiwania ważnym jest prawidłowe określenie terminu ich rozpoczęcia. Dlatego też, Zespół Ochrony Lasu w Łopuchówku, od drugiej połowy września rozpoczyna próbne oceny w jakim stadium i gdzie znajdują się powyższe gatunki owadów. Na tej podstawie określany jest termin rozpoczęcia poszukiwań.

Ciepła jesień oraz kilka dni silnych przymrozków we wrześniu i październiku nie zachęciły owadów do opuszczenia koron drzew. 22 października przeprowadzono kontrolną ścinkę drzew na płachty. Wykazała ona, że gąsienice barczatki sosnówki są jeszcze w koronach drzew. Wykonano także w tym samym czasie i w tym samym drzewostanie, próbne poszukiwania w ściole, w trakcie których potwierdzono, że owady nie zeszły jeszcze na zimowanie. Sposób poruszania się gąsienic barczatki wskazywał, że przez najbliższy czas nie zejdzie ona jeszcze do ścioły. Cechą charakterystyczną dla tego gatunku, wskazującą na fakt, że jego gąsienice są już gotowe do zimowania, jest zwijanie się w „kłębuszek" po opadnięciu na płachtę przy ścince drzew. Podczas oceny 22 października nie stwierdzono takiego zachowania.

Ponownej oceny dokonano 13 listopada, podczas której stwierdzono, że wszystkie owady zeszły na zimowanie. Zadaniem oceny było także określenie w jakim stadium i w jaki sposób rozmieszczone są w ściole, pod koroną, zimujące stadia poszczególnych gatunków owadów. Wiedza ta jest bardzo przydatna dla wykonujących jesienne poszukiwania, ponieważ zwiększa poprawność a tym samym dokładność uzyskanych wyników.

W zależności od stadium gradacji rozmieszczenie owadów może się zmieniać. Obecnie największe ilości gąsienic barczatki sosnówki znajdowane są w odległości do 20 cm od pnia i nie ma ona jeszcze „wymoszczonych kolebek" oraz leży bardzo płytko. Ponad 90% gąsienic barczatki sosnówki znajduje się w stadium L3 i ma przede wszystkim odcień popielaty, natomiast większe stadium L5 ma ubarwienie w odcieniu rudym.

Kokony boreczników znajdowane są w bieżącym roku w szczelinach rozwarstwionej kory nie tylko u nasady pnia, na styku z glebą, ale także wyżej, na wysokości nawet kilkudziesięciu centymetrów. Podobnie jak w przypadku barczatki sosnówki, najwięcej kokonów boreczników znajdujących się w ściole znaleźć można w niewielkiej odległości od pnia (30-50 cm).

Dlatego też, należy pamiętać, że przy ramkach z numerem nieparzystym, używanych podczas poszukiwań owadów w ściole, należy przeszukać także cały pień drzewa do wysokości 1,5 m (a nie tylko w miejscu styku ramki z pniem).

Jesień nadal jest ciepła i może pojawić się pytanie co spowodowało, że owady jednak zeszły do ścioły? Nasze wieloletnie obserwacje potwierdzają, że owady reagują nie tylko na obniżenie temperatury, ale także na długość dnia, która bezsprzecznie determinuje termin kolejnego etapu w życiu owadów – zimowania.

Fot. 1. Gąsienica barczatki sosnówki.

Fot. 2. Poszukiwania tuż przy pniu drzewa.

Fot. 3. Zmienne ubarwienie gasienic barczatki sosnówki.

Fot. 4. Kokon borecznika w spękaniu kory na pniu.

Fot. 5. Trzmiel...owad pożyteczny.